Wie leert jouw kind hoe het tegen zichzelf praat?

Over opvoeden, oude patronen en de bijzondere kracht van taal.

Hoor je jezelf weleens je eigen ouders napraten?

Het is kwart over acht. De boterhammen zijn nog niet op, de schoenen zijn nergens te vinden en je kind besluit dat dit hét moment is om uitgebreid te vertellen over een slak die gisteren op het schoolplein zat. Je voelt de haast in je lijf, je stem wordt scherper en voordat je het weet, roep je: 'Schiet nou eens op! Jij bent ook altijd zo langzaam!' Even later, wanneer je kind met een beker drinken door de kamer loopt: 'Pas op, laat dat niet vallen!'

En dan gebeurt precies wat je niet wilt. Je kind reageert geïrriteerd, begint tegen te sputteren en heeft ineens helemaal geen zin meer om mee te werken. De schoenen worden met tegenzin aangetrokken, op iedere vraag komt een weerwoord en de gezellige ochtend verandert in een kleine strijd. Jij raakt nog meer gehaast, je kind wordt steeds dwarser en uiteindelijk duurt alles nóg langer.

Herkenbaar? Welke ouder heeft nooit iets gezegd waarvan hij achteraf dacht: dat had ik anders kunnen zeggen?

Met onze woorden en de manier waarop we ze uitspreken, roepen we soms juist het tegenovergestelde op van wat we willen bereiken. Bij 'Laat dat glas niet vallen!' kan het beeld van een vallend glas ontstaan. En wanneer een kind regelmatig hoort dat het dom, onhandig of langzaam is, kan zo'n uitspraak ongemerkt onderdeel worden van zijn zelfbeeld.

Want er is een wezenlijk verschil tussen wat een kind doet en wie een kind is.

'Jij bent dom' klinkt als een vaststaand gegeven. Een kind kan gaan denken: Ik ben dom, dus ik kan het toch niet. Maar 'Dat was niet zo handig aangepakt, hoe zou je het anders kunnen doen?' gaat over gedrag, iets wat je kunt veranderen. Ik deed iets onhandigs, maar ik kan leren het anders te doen.

En soms hoor je ineens je eigen ouders terug in je woorden. 'Doe nou eens normaal!' Precies die uitspraak waarvan je ooit dacht: Dat zeg ik later nooit tegen mijn kinderen. Bovendien, wat betekent 'normaal' eigenlijk voor een kind?

Kinderen horen ook wat we niet zeggen. Ze zien gespannen schouders, herkennen een andere stem en merken wanneer onze lichaamstaal niet overeenkomt met onze woorden. Je kunt zeggen: 'Mama is niet boos', terwijl je kaken strak op elkaar staan. Je kind merkt die tegenstrijdigheid, ook wanneer het niet begrijpt waarom.

Misschien begint bewust opvoeden daarom met één vraag: wat vertel ik mijn kind eigenlijk, zonder dat ik het zelf besef?

Andere woorden, een andere werkelijkheid

Stel je eens voor dat je diezelfde ochtend opnieuw zou kunnen beleven. De schoenen zijn nog steeds zoek, de klok tikt gewoon door en die slak op het schoolplein blijft ontzettend interessant. Maar dit keer reageer je anders.

'Zodra je schoenen aan zijn, kunnen we vertrekken. Welke trek je als eerste aan?' In plaats van 'Niet knoeien!' zeg je: 'Hou je beker maar met twee handen vast.' En wanneer je kind enthousiast verder wil vertellen over die slak, zeg je met een glimlach: 'Straks, als we naar school lopen, kun je me alles vertellen over die slak.'

Je kind voelt zich gehoord, blijft vrolijk en trekt zonder gemopper zijn schoenen aan. Geen discussie, geen strijd om wie er gelijk heeft. Terwijl jij de laatste spullen pakt, staat je kind al bij de deur. En voor je het weet, lopen jullie samen naar school, waar het verhaal over die bijzondere slak eindelijk alle ruimte krijgt.

De omstandigheden zijn precies hetzelfde. Alleen jouw woorden, toon en houding zijn veranderd. En juist daardoor kan de reactie van je kind heel anders zijn. Wat eerst een strijd werd die kostbare minuten opslokte, verloopt nu ontspannen en zelfs sneller.

Je hebt nog steeds een grens gesteld, maar zonder het enthousiasme van je kind af te wijzen. Je hebt duidelijk gemaakt wat er moet gebeuren én laten merken dat zijn verhaal belangrijk voor je is.

Want soms bereik je met minder druk precies wat je met meer haast niet voor elkaar krijgt.

De bekende psychiater en hypnotherapeut Milton Erickson begreep hoe krachtig suggestieve taal kan zijn. Hij sloot aan bij de belevingswereld van mensen en gebruikte verhalen, metaforen en uitnodigingen om nieuwe mogelijkheden te laten ontdekken.

Dat kunnen we ook in de opvoeding toepassen. Vergelijk 'Jij kunt dat niet' eens met 'Je kunt het nóg niet, maar je bent aan het leren.' De eerste uitspraak benadrukt een beperking, de tweede opent een mogelijkheid.

Ook de psychologie laat zien dat verwachtingen, herhaling en reacties van volwassenen invloed kunnen hebben op de motivatie en het zelfbeeld van kinderen. Aandacht voor inzet, strategie en ontwikkeling is vaak behulpzamer dan iemand een vast etiket geven.

Onze hersenen begrijpen het woord 'niet' overigens prima, maar 'Niet vallen!' kan toch de aandacht op vallen richten. 'Zet je voeten stevig neer' vertelt direct wat je wél wilt.

En minstens zo belangrijk: laat je woorden, gevoelens en lichaamstaal overeenkomen.

Ben je gespannen? Zeg dan bijvoorbeeld: 'Ik merk dat ik gestrest ben omdat we laat zijn. Dat ligt niet aan jou. Ik ga even rustig ademhalen.'

Zo leert je kind dat gevoelens er mogen zijn en hoe je ermee kunt omgaan. Dat noemen we congruentie: wat je zegt, voelt en uitstraalt, klopt zoveel mogelijk met elkaar.

En daarmee wordt taal meer dan een manier om gedrag te sturen. Het wordt een manier om vertrouwen en verbinding te laten groeien.

Het begint niet bij je kind, maar bij jou

Misschien denk je: Mooi allemaal, maar als ik moe ben of haast heb, komen die oude woorden vanzelf weer tevoorschijn.

Dat is begrijpelijk. Want in de opvoeding neem je ook je eigen geschiedenis mee. De woorden die je vroeger hoorde, de verwachtingen waaraan je moest voldoen en de manier waarop thuis met emoties werd omgegaan.

Misschien leerde je dat je flink moest zijn, niet mocht huilen of pas trots op jezelf mocht zijn wanneer iets perfect ging. En hoewel je je eigen kind iets anders wilt meegeven, kunnen juist die oude patronen onder spanning terugkeren.

Want wat werd er steeds tegen jou gezegd, wat jou overtuiging werd en welke overtuigingen heb jij mee gekregen uit je jeugd die nu een belemmering vormen. 

Bij Praktijk Mir-a-Gaia begeleiden we daarom de ouders, niet de kinderen. Met hypnotherapie helpen we ouders om oude overtuigingen en automatische reacties te herkennen en ruimte te maken voor andere mogelijkheden. Want wanneer jij vanuit meer rust en vertrouwen kunt reageren, kan ook de communicatie met je kind veranderen.

Daarnaast schrijven we helende verhalen op maat, die ouders zelf aan hun kinderen voorlezen. Met metaforen en suggestieve taal kan een kind op een speelse, indirecte manier nieuwe mogelijkheden ontdekken.

Denk aan een kleine egel die zo bang is om fouten te maken dat hij nauwelijks durft te tekenen, totdat hij ontdekt dat juist de onverwachte lijnen zijn tekening bijzonder maken.

Een kind hoeft zichzelf niet rechtstreeks in zo'n verhaal te herkennen. Het mag luisteren, zich verwonderen en er op zijn eigen manier iets uit meenemen.

In ons vorige blog over de kracht van helende verhalen vertellen we hier uitgebreider over.

Want soms begint verandering niet bij het gedrag van je kind, maar bij de ouder die zichzelf beter leert begrijpen.

De woorden van vandaag kunnen de gedachten van morgen worden

Stel je eens voor dat je kind opgroeit met de boodschap dat fouten maken bij leren hoort, dat verdriet er mag zijn en dat angst niet iets is om je voor te schamen.

'Wat fijn dat je het opnieuw probeert' moedigt aan om door te zetten. 'Je mag boos zijn, maar slaan doen we niet' leert dat gevoelens welkom zijn, terwijl gedrag grenzen heeft. En wanneer jij je eigen fouten durft toe te geven, ontdekt je kind dat niemand perfect hoeft te zijn.

Bij dat vertrouwen hoort ook de ruimte om zelf te ontdekken, te proberen en soms te struikelen.

Hoe vaak zeggen we vanuit bezorgdheid: 'Pas op!', 'Dat kun je nog niet!' of 'Laat mij dat maar doen'? Terwijl 'Probeer het maar, ik ben in de buurt als je hulp nodig hebt' een heel andere boodschap geeft: Ik vertrouw op jouw mogelijkheden en je staat er niet alleen voor.

Dat sluit aan bij ons eerdere blog 'Loslaten zonder los te laten: je kind ruimte geven om zelf te groeien'. Want loslaten betekent niet dat je je kind aan zijn lot overlaat. Het betekent dat je aanwezig blijft, terwijl je kind leert zelf zijn weg te vinden.

Natuurlijk zul je als ouder nog weleens iets zeggen waar je spijt van krijgt. Je hebt nu eenmaal drukke ochtenden, vermoeide dagen en soms een sok die voor de derde keer spoorloos verdwenen is.

Maar je kunt altijd opnieuw beginnen. 'Ik zei net dat je altijd zo langzaam bent. Dat was niet eerlijk. Ik had haast en reageerde geïrriteerd.'

Daarmee leer je je kind iets waardevols: fouten mogen worden hersteld en je kunt altijd een andere keuze maken.

Want de woorden die kinderen regelmatig horen, kunnen deel worden van hun innerlijke stem. Hoe mooi zou het zijn wanneer die stem niet zegt: Ik kan het niet, ik ben niet goed genoeg, maar steeds vaker: Ik mag proberen, ik kan leren en ik ben goed zoals ik ben.

En misschien ontdek je terwijl je met meer begrip tegen je kind leert spreken, dat je diezelfde woorden ook aan jezelf mag geven.

Je kind hoort wat je zegt, ziet wat je doet en voelt vaak wat je probeert te verbergen. En juist wanneer jouw woorden, gevoelens en gedrag elkaar ondersteunen, geef je iets mee dat verder reikt dan vandaag.

Bij Praktijk Mir-a-Gaia begeleiden we ouders om oude patronen te herkennen en vanuit meer rust, inzicht en vertrouwen vorm te geven aan hun ouderschap.

Niet om de perfecte ouder te worden, maar om steeds meer de ouder te kunnen zijn die je graag wilt zijn.